Levende folklore

Folklore die nog altijd leeft in Borne

Tradities zoals deze worden al generaties lang doorgegeven, niet omdat ze ergens op papier staan, maar omdat mensen ze ieder jaar opnieuw beleven. Folklore is tenslotte alles wat een gemeenschap samen maakt en bewaart.

Palm Palm Pasen Het begint op Palmzondag. In het centrum van Borne klinkt dan al vroeg het gezang van kinderen: Palm-palm poasken, Loat de koekoek roasken, Loat de kievit zingen, Dan kriejt wiej lekk’re dingen.

Palmpasen herinnert aan de intocht van Jezus in Jeruzalem, waar hij volgens het Bijbelverhaal werd verwelkomd door een menigte met palmtakken. In Borne krijgt deze dag een vrolijke en kleurrijke invulling. Kinderen lopen met een zelfgemaakte palmpaasstok door het dorp. Zo’n stok heeft de vorm van een kruis en is versierd met buxus of palm, slingers, vruchten en allerlei lekkernijen. Bovenop de palmpaasstok zit natuurlijk het bekende broodhaantje. Aan alles zit een betekenis. Het groen verwijst naar de palmtakken, het brood naar het laatste avondmaal en de haan naar het verhaal van Petrus. De eieren staan symbool voor nieuw leven.

De optocht

De Palm Pasen optocht start bij de St. Stephanuskerk. Voorop loopt de scouting met een grote versierde palmpaasstok, gevolgd door de Bornse Harmonie en de Drum- en Marchingband uit Enschede. Daarna komen de kinderen zelf, trots balancerend met hun versierde en kleurrijke stokken. Samen met hun ouders, opa’s en oma’s lopen ze achter de muziek aan. Voor veel van de volwassenen is het een vertrouwd beeld: ooit liepen ze hier zelf met een palmpaasstok door het dorp. Nu zien ze hun kinderen en kleinkinderen dezelfde traditie voortzetten.

De vrolijke optocht, vol kleur en muziek, is bijzonder omdat het al generaties lang hetzelfde voelt. De archiefbeelden van 1950 verschillen weinig van die van afgelopen jaar. Op het zwart-wit na natuurlijk. Het is en blijft een prachtig gezicht.

Het Paasvuur

Waar Palmpasen een traditie voor kinderen is, vormt het Paasvuur het indrukwekkende slotstuk van het paasweekend. Hoe oud vuurfeesten zijn, weet eigenlijk niemand precies. Er werd al over geschreven in de zestiende en zeventiende eeuw, maar de oorsprong ligt waarschijnlijk nog veel verder terug. Paasvuren symboliseren het einde van de winter en werden van oudsher ontstoken om een goede oogst af te smeken.

Voorbereidingen

In Twente zijn ze nooit verdwenen. In vrijwel elke gemeente wordt – waar het nog mag – nog altijd een paasvuur ontstoken. Terwijl ze in buurgemeentes druk zijn met wie het grootste paasvuur weet te bouwen, draait het in Borne meer om de traditie eromheen. De voorbereidingen beginnen al op Goede Vrijdag. Dan halen leden van de Folkloregroep een geschikte boom uit het Twickelse bos: de paasstaak. Deze vormt de middenpaal van het zogeheten boaken. Aan die paal wordt ook een ton gehangen. Op zaterdag wordt vervolgens met hulp van vrijwilligers en machines een grote stapel snoeihout rond de paal opgebouwd. Zodra alles klaarstaat, wacht het vuur tot Eerste Paasdag.

Voordat de vlammen worden ontstoken, trekken kinderen en ouders met fakkels vanaf zwembad ’t Wooldrik richting het terrein aan de Oonksweg. Onder muzikale begeleiding loopt de stoet naar het paasvuur. Rond half negen gaat het vuur erin.

De vlammen slaan omhoog, vonken dwarrelen door de lucht en het publiek kijkt toe hoe het hout langzaam wordt opgeslokt door het vuur. Het geknetter van het vuur mengt zich met het gezellige geroezemoes van alle aanwezigen. Zodra de ton door de vlammen wordt gegrepen, klinkt er vaak gejuich uit het publiek. Als de ton uiteindelijk uit elkaar valt, gaan de mensen weer naar huis.

Het is een indrukwekkend gezicht dat ieder jaar weer mensen uit Borne, Hertme en Zenderen op de been brengt – en ook bezoekers van daarbuiten.

Tradities die blijven

Misschien is dat wel de kracht van folklore. Het zijn geen tradities die ergens worden bewaard in een boek of museum. Ze blijven bestaan omdat mensen ze blijven doen. Kinderen die met hun palmpaasstok door het dorp lopen. Vrijwilligers die dagenlang hout verzamelen voor het paasvuur. Muziek, oude liedjes en een grasveld vol mensen die samen naar de vlammen kijken. Zo wordt folklore in onze gemeente telkens opnieuw doorgegeven. Niet als iets van vroeger, maar als iets van nu. Dát maakt Borne zo bijzonder.

Dit artikel verschijnt binnenkort in Borne Magazine (editie 2026)!